திருநெல்வேலியில் அமைந்துள்ள அருள்மிகு காந்திமதி நெல்லையப்பர் திருக்கோவில், ஆன்மீகமும் வரலாறும் இணைந்த ஒரு அற்புதத் தலமாகும். சிவபெருமானின் பஞ்ச சபைகளில் ஒன்றாகிய ‘தாமிர சபை’ இங்குதான் அமைந்துள்ளது. நுழைவு வாயிலில் உள்ள 10 அடி உயரப் பிரம்மாண்ட வெள்ளை நந்தி (மாக்காளை) மற்றும் 9 அடி உயர விநாயகர் சிலைகள் காண்போரைக் கவர்கின்றன. சுவாமி நெல்லையப்பர் இங்கு லிங்க வடிவிலும், அவருக்கு அருகிலேயே கோவிந்தராஜப் பெருமாள் சயனக் கோலத்திலும் காட்சி தருவது இக்கோவிலின் தனிச்சிறப்பாகும்.

இக்கோவிலில் உள்ள மூன்று பிரகாரங்களும் பல்வேறு சிறப்புகளைக் கொண்டுள்ளன. இரண்டாவது பிரகாரத்தில் தட்டினால் ஏழிசை சுரங்களை எழுப்பும் அதிசய இசைத் தூண்கள் அமைந்துள்ளன. மூன்றாவது பிரகாரம் மிகவும் அகலமானது; இதில் மூன்று யானைகள் வரை ஒரே நேரத்தில் நடந்து செல்ல முடியும். இங்குள்ள பெரிய முருகப்பெருமான் சந்நிதி, பெரிய உள் தெப்பக்குளம், பொல்லாப் பிள்ளையார் மற்றும் காந்திமதி அம்பாளின் தனிச்சந்நிதி ஆகியவை பக்தர்களின் மனதை அமைதிப்படுத்துகின்றன.

நெல்லையப்பர் கருவறையில் சிவபெருமான், தலைப் பகுதியில் கோடாரியால் வெட்டுப்பட்ட தழும்போடு காட்சி தருகிறார். இதனால் அவருக்கு ‘வெட்டுபட்ட இறைவன்’, ‘வேணுவன நாதர்’ போன்ற சிறப்புப் பெயர்களும் உண்டு. இக்கோவில் பல மன்னர்களால் கட்டப்பட்டு, பின்னர் நின்றசீர் நெடுமாற பாண்டியனால் தற்போதைய வடிவத்தைப் பெற்றது. இசைக் கலைஞர்களுக்கும் நாட்டியக் கலைஞர்களுக்கும் இக்கோவிலோடு இருந்த நெருங்கிய தொடர்பை இங்குள்ள வரலாற்று ஆதாரங்கள் நமக்கு உணர்த்துகின்றன.

மேலும், இசை பற்றிய பல அபூர்வத் தகவல்கள் அடங்கிய இசைக்கல்வெட்டு ஒன்று கம்பிவேலியிட்டு இங்குப் பாதுகாக்கப்படுகிறது. அதில் தாள-லயம் பற்றிய விவரங்கள் மற்றும் ‘பிச்சை அண்ணாவி’ என்பவரின் குறிப்புகளும் இடம்பெற்றுள்ளன. புகழ்பெற்ற இசைவாணர் முத்துசாமி தீட்சிதர் காந்திமதி அம்மனைப் போற்றிப் பாடல்கள் பாடியுள்ளார். “நெல்வேலிக்கு கல்வேலி கட்டுகிறேன்…” என்ற கவித்துவமான வரிகள் கொண்ட கல்வெட்டும் இக்கோவிலின் சிறப்பை உலகிற்குப் பறைசாற்றுகிறது.